Η αυτοπροσωπογραφία, ως ένα ιδιότυπο, θεματολογικά μιλώντας, μέσο έκφρασης στη δυτική ζωγραφική, θεωρήθηκε μια τομή στα δεδομένα της οπτικής κουλτούρας. Ιστορικά, αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι όταν ο καλλιτέχνης αποπειράται την αυτοεικόνισή του πως συνεπάγεται μια αυτονόμηση από την περιρρέουσα και προφανώς επιβαλλόμενη θέση και αποστολή: να είναι δηλαδή ένας διαμεσολαβητής, ένας ενδιάμεσος που απλώς εκτελεί παραγγελίες.

Οι περιπτώσεις του DaVinci και του Dürer ήταν από τις πιο χαρακτηριστικές στην απαρχή της δυτικής ζωγραφικής, ενώ μεταγενέστεροι συμμέτοχοι σε αυτήν την τάση προσέφεραν και μια επιπλέον δυνατότητα στην κατανόηση της υπόλοιπης δουλειάς τους (όπως RembrandtEl GrecoGoya και Van Gogh).

Εδώ και κάποια χρόνια, και ειδικά στην Ελλάδα, είχε υπάρξει ένα οξύ πολεμικό ρεύμα κατά της αναπαραστατικής τέχνης. Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε πολλούς δημιουργούς να μην πάψουν να διερευνούν τα όρια της φόρμας και της έκφρασης, σε ολόσωμα και μη πορτρέτα.

Με δεδομένο τον υψηλό δείκτη αυτό-αναφορικότητας που διέπει μια αυτό-προσωπογραφία, σε συνδυασμό με την παθιασμένη τάση των selfies, εκτιμώ ότι προκύπτει μάλλον αβίαστα μια ενδιαφέρουσα επαναφορά αυτής της απεικονιστικής παράδοσης, προφανώς με τους όρους που ευνοεί η ψηφιακή τεχνολογία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα κινητά τηλέφωνα νέας γενιάς. Ταυτόχρονα, εδώ εντοπίζεται και ένα ακόμα κρίσιμο πολιτισμικό δεδομένο:  η προφορική άνεση με την οποία εύκολα ταυτοποιούμε πρόσωπα που βλέπουμε γύρω μας, είναι μια ικανότητα που προηγούμενες γενιές δεν διέθεταν, κατά τεκμήριο, ενώ με όρους επικοινωνίας το πρόσωπο, εν γένει, αποτελεί ένα σημείο αναφοράς που εκπέμπει την επίθετη ταυτότητα ενός υποκειμένου. Πόσο και πώς, λοιπόν, μπορεί αυτό το δεδομένο να διαχυθεί μέσα από μια τέτοια έκθεση ζωγραφικής, είναι το υπόρρητο ερώτημα.

Θα πρότεινα, επομένως, να διερευνηθεί η δυνατότητα διοργάνωσης μια ομαδικής έκθεσης ζωγραφικής, με θέμα την αυτοπροσωπογραφία σήμερα. Οι πιθανότητες ανάδειξης επιπλέον θεματικών ενοτήτων θα είναι δεδομένες, τόσο ως προς τα χρησιμοποιούμενα υλικά και μέσα, όσο και ως προς το εννοιολογικό τους περιεχόμενο.

Κυρίως, όμως, θα είναι η επανεπίσκεψη μιας παλιάς εκφραστικής επιλογής, υπό το φως μιας έντονης εποχής. 

 

Κωνσταντίνος Μπάσιος

 

 


In terms of subject matter, self-portraiture, as a sui generis means of expression in painting, was considered a breakthrough within the context of the visual culture. Historically speaking, this can be explained by the fact that whenever an artist attempts to depict him/her-self, it is an act of autonomy vis-à-vis the prevailing and imposed role and mission: that is to be a mediator, an intermediate, who simply delivers commissions.

Da Vinci and Dürer’s cases are the most characteristic of this kind, at the dawn of western painting, while others (like Rembrandt, El Greco, Goya και Van Gogh) who followed suit offered an additional potential towards the comprehension of their own oeuvre.

For some years now, especially in Greece, there has been an acute polemic against representational art. Notwithstanding this situation, it did not procure obstacles to quite a few artists to carry on and explore forms and expressions in typical and full body portraits.

Given the high rate of self-reference that marks self-portraiture, in conjunction with the passionate trend of ‘selfies’, I estimate that there has been a rather easy and interesting come back of this illustrative tradition, obviously according to the terms that the digital technology, the social media networking and the new generation mobiles (smartphones) favours.

At the same time, we can locate one more critical point, culturally speaking: there is an oral ease with which we can identify faces we see around us, an ability that the previous generations presumably lacked, while, in terms of communication, a face, in general, constitutes a point of reference that vibes the adjective identity of a human being.  Therefore, how and to what extent this condition can be spilled over, through an art exhibition, is the undercurrent question.

This group show on self-portraiture today, titled “Unusual self-portraits” has proved that there are additional issues to take into consideration.

Moreover, the employed techniques, media and materials as well as the applied conceptual contents suggest that more theorization is possible.

Above all, you can see the review of an old choice of expression, under the light of an intense period of time.

Konstantinos Basios