Το όνομά του θα γραφόταν στην ιστορία, όταν συνέλαβε την ιδέα που μετέπειτα, κατά καλή μας τύχη, ολοκλήρωσε, συγγράφοντας την ποιητική συλλογή με τίτλο «Τα άνθη του κακού». Αυτό, ήταν ένα στοιχείο που ο ίδιος αγνοούσε και δεν έδειχνε να αποζητά, αφού ο τρόπος ζωής του ήταν κάθε άλλο παρά εντυπωσιακός και συμβατικός. Θα έλεγε κανείς πως όταν γεννήθηκε ο Charles Baudelaire, οι μοίρες ήταν γενναιόδωρες μαζί του, ο βίος του όμως απέδειξε, πως αυτό είναι απλά ένα βεβιασμένο συμπέρασμα όσων ακόμα δεν έμαθαν, πως τα νομίσματα, έχουν πάντα δύο όψεις.

Γιός του δημοσίου υπαλλήλου και ερασιτέχνη ζωγράφου Francois Baudelaire και της Caroline Dufaÿs, γεννιέται στις 9 Απριλίου 1821 στη Γαλλία και συγκεκριμένα στο Παρίσι. Στην τρυφερή ηλικία των 6 ετών, χάνει τον πατέρα του και έναν χρόνο αργότερα η μητέρα του παντρεύεται τον Συνταγματάρχη και αργότερα Πρέσβη, Jacques Aupick. Ο νεαρός, τότε, Baudelaire, αποφασίζει να σπουδάσει Νομική, ύστερα απο παρότρυνση της μητέρας του, ο ίδιος όμως, δεν είναι καθόλου χαρούμενος με την επιλογή του και σύντομα βρίσκει παρηγοριά στο ποτό, η καθημερινή κατανάλωση του οποίου, τον οδήγησε σε γρήγορο εθισμό στο αλκοόλ και σε άλλες απαγορευμένες ουσίες. Ένας μεγάλος εθισμός για τον Γάλλο ποιητή, ήταν και ο αγοραίος έρωτας. Η διαρκής επιθυμία του να συναναστρέφεται καθημερινά με ιερόδουλες έκανε τον Baudelaire ιδιαίτερα ευαίσθητο και συμπονετικό απέναντι στο συγκεκριμένο θέμα, με αποτέλεσμα να αναπτύξει όχι μόνο ερωτικές σχέσεις μαζί τους αλλά και φιλικές.

Χριστίνα Μήτρεντσε – Bibliophile XVI-Baudelaire, 2019, Κολάζ / μικτή τεχνική
Christina Mitrentse – Bibliophile XVI-Baudelaire 2019, Collage / mixed media

Tο 1839 παίρνει το πτυχίο του και αποφασισμένος να μην υποταγεί στις μικροαστικές αντιλήψεις της οικογένειάς του, περί συγκεκριμένης αρμόζουσας επαγγελματικής κατεύθυνσης, αλλά και προς μεγάλη λύπη της μητέρας του, αποφασίζει να μην ακολουθήσει το επάγγελμα του Δικηγόρου και στρέφεται στη Λογοτεχνία. Ο άστατος τρόπος ζωής του, ωθεί τον αυστηρό πατριό του στην περιστασιακή λύση να στείλει τον Baudelaire στην Ινδία, με σκοπό τον επαναπροσδιορισμό του στην κοινωνικά αποδεκτή πραγματικότητα, με ελπίδα την καθοδήγηση του στην ορθότητα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας στο Παρίσι αλλά και παγκοσμίως. Με αγαθό κίνητρο την προσωπική του ελευθερία, ο νεαρός Baudelaire κουβαλάει για πάντα τις εμπειρίες του απο την Ινδία που όπως φάνηκε λειτούργησαν υπέρ του, αφού εν συνεχεία έγιναν πηγή έμπνευσης για τα εκατοντάδες ποιήματά του. Με την επιστροφή του στο Παρίσι δημιούργησε φιλίες με ανθρώπους της Λογοτεχνίας και ερωτική σύνδεση με την Jeanne Duval, η άρνηση της μητέρας του να αποδεχτεί αυτή τη σχέση, ωστόσο, οδήγησε τον Baudelaire, διακατεχόμενο από παραφροσύνη, σε απόπειρα αυτοκτονίας.

Η πρώτη του κριτική τέχνης εκδίδεται το 1845 με το ψευδώνυμοBaudelaire Dufaÿs τραβώντας αμέσως την προσοχή του κοινού. Τολμηρός, για πολλούς θρασύς, συνεχίζει να γράφει και το 1846 εκδίδει την δεύτερη κριτική του On the Heroism of Modern Life στο Καλλιτεχνικό Σαλόνι και αμέσως καθιερώνεται ως υποστηρικτής του Ρομαντισμού. Παράλληλα η υγεία του βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση και η ανεξέλεγκτα δαπανηρή καθημερινότητά του επέφερε την οικονομική του κατάρρευση. Αδυνατώντας να καλύψει τα χρέη του, μετακομίζει συχνά, παρόλα αυτα, καταφέρνει να μεταφράζει κείμενα του Edgar Allan Poe, τον οποίον θαυμάζει και ταυτόχρονα γράφει τα ποιήματα που θα άλλαζαν για πάντα τα δεδομένα στον χώρο της Τέχνης.

Η καθοριστική στιγμή για τα «Άνθη του Κακού» έρχεται το 1857. Η πρώτη έκδοση της τολμηρής ποιητικής συλλογής είναι γεγονός. Κοινό και κριτικοί διαβάζουν μανιωδώς και αναλύουν εκτενώς τους στίχους και πολλοί καταλήγουν στο ότι ο ακήρατος γραπτός λόγος του Baudelaire, είναι μια αισχρή μορφή δημαγωγίας και ο ίδιος ένας άνθρωπος κατώτατης στάθμης με προφανέστατα ψυχολογικά προβλήματα. Έχει το θάρρος να θίξει, τον 19ο αιώνα, θέματα που μέχρι σήμερα είναι ταμπού, παρόλο που αρεσκόμαστε να θεωρούμε τους εαυτούς μας προχωρημένους. Το σεξ, τα γεννητικά όργανα, η κατάθλιψη και τα πάθη, οι ναρκωτικές ουσίες και ο θάνατος, ο αγοραίος έρωτας και οι ομοφυλοφιλικές έλξεις, είναι απαγορευμένες έννοιες και οποιαδήποτε αναφορά σε αυτές, γίνεται αιτία σκανδάλου. Ο ίδιος, το 1848, παίρνει μέρος στην επανάσταση, όπου λέγεται πως προσπαθεί να πείσει τους συμπολεμιστές του να δολοφονήσουν τον πατριό του και γράφει άρθρα σε επαναστατική εφημερίδα, βέβαια πολύ γρήγορα χάνει το ενδιαφέρον του για τα πολιτικά και αφοσιώνεται στην Λογοτεχνία.

Σοφή επιλογή αφού έχεις την τύχη να διαβάζεις, μέχρι σήμερα, τα διαχρονικά ποιήματα του Charles Baudelaire, και το στήθος σου καίγεται, σα να πίνεις ένα παλαιωμένο ποτήρι bourbon ουίσκυ, καθώς το μυαλό σου διψά να μάθει τη συνέχεια της αλήθειας που πάντα περίμενες, χωρίς σεμνοτυφίες και σοβαροφάνειες. Όχι, δεν έπαθες κάποια βλαπτική εξάρτηση, απλά επιτέλους νιώθεις την απόλυτη ελευθερία που τόσο πολύ σου λείπει. Η χαμένη αθωότητα που κανείς δεν ψάχνει, η μεταμόρφωση και η διαφθορά που γέμισε τις ψυχές όλων, αποτυπώνεται σε κάμποσα φύλλα χαρτιού, χωρίς ψευτο-συστολές. Και όσο εσύ σοκάρεσαι από αυτά που ήδη γνωρίζεις, αλλά αρνείσαι, ο Baudelaire και ο εκδότης του, εκείνη την εποχή, διώκονται ποινικά για προσβολή της δημοσίας αιδούς και σε έξι από τα ποιήματα απαγορεύεται δια ροπάλου η δημοσίευση. Ο Victor Hugo και ο Gustav Flaubert, τίθενται στο πλευρό του, την ώρα που εκείνος μένει για λίγο στις Βρυξέλλες, πόλη που ο ίδιος χαρακτηρίζει καρικατούρα της Γαλλικής αστικής τάξης και εκεί συναντά τον Félicien Rops, ο οποίος εικονογραφεί για πρώτη φορά «Τα Άνθη του Κακού».

Ο νεαρός ποιητής είναι γνωστός όχι μόνο για τα γραπτά του αλλά και για τις δυναμικές και προχωρημένες, για την εποχή του, στυλιστικές επιλογές –κάποτε είχε βάψει τα μαλλιά του πράσινα- και για πολλούς είναι πρότυπο. Περιγράφει τη μεσαιωνική ανδρική ενδυμασία ώς “σύμβολο πένθους” και αναφερόμενος στον δανδισμό τονίζει πως “είναι κάτι σύγχρονο που προκύπτει από τελείως νέες αιτίες” και “παρουσιάζεται όταν η δημοκρατία δεν είναι ισχυρή και η αριστοκρατία μόλις αρχίζει να πέφτει”. Ο λόγος του είναι ο ορισμός της απογυμνωμένης αλήθειας και σκοπός του είναι να αποδείξει την πνευματική παράλυση και την ανικανότητα του ανθρώπινου είδους να ξεχωρίσει το Ωραίο από το Καλό και να του δώσει την ανάλογη θέση στην κοινωνία. Πληγωμένος και ο ίδιος, μέσα από τη γραφή, προσπαθεί να γιατρέψει τις πληγές του αλλά και των άλλων, βρισκόμενος πάντα δίπλα στο, για πολλούς, λούμπεν στοιχείο της κοινωνίας, που υφίσταται είτε σε ανθρώπινη μορφή είτε σε συναισθηματική. Ο δαιδαλώδης ψυχισμός του και τα απωθημένα βιώματα, γίνονται το βάθρο της έκφρασης του ανένταχτου νεαρού που παρατηρεί και ερμηνεύει τη μεταβατική περίοδο προς τον Μοντερνισμό και την μαζική καπιταλιστική έξαρση και εμπνέει το μεταγενέστερο κίνημα του Συμβολισμού με το έργο του “Τα Άνθη του Κακού”. Με αδιάσπαστη προσήλωση ακολουθείται, μεταξύ άλλων, από τους λογοτέχνες Stéphane Mallarmé, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, τον μυθιστοριογράφο Joris-Karl Huysmans, Paul Adam και τον Έλληνικής καταγωγής Jean Moréas. Σημαντικό ρόλο παίζει και στην εξέλιξη των Εικαστικών Τεχνών, επηρεάζοντας σπουδαίους καλλιτέχνες όπως οι Gustave Moreau, Edvard Munch, Arnold Böcklin, Pierre-Cécile Puvis de Chavannes και όλους τους Προραφαηλίτες. Η Μουσική δε θα μπορούσε να απουσιάζει από τη λίστα, αφού πολλοί ταυτίστηκαν με τα δεκάδες θέματα που έθιξε ο Baudelaire, παραδείγματος χάριν ο Richard Wagner, Claude-Achille Debussy και ο Arnold Schönberg.

Ο άξεστος για πολλούς Charles Baudelaire, πέρασε στην αιωνιότητα 31 Αυγούστου 1867 μετά απο δύο χρόνια σχεδόν παράλυτος και σε αφασία. Η αναρχική φιγούρα του Λογοτεχνικού κόσμου, ήταν, τελικά, ένα καταπιεσμένο, πληγωμένο κι ευαίσθητο πλάσμα που ανησυχούσε για το άδοξο μέλλον και με καθαρά αλτρουιστικά κίνητρα, θάρρος και σταθερή άποψη, αισθάνθηκε υποχρέωση να στρέψει το δάχτυλο των “ηθικών” πρός τους εαυτούς τους αντιστρέφοντας τους ρόλους, τονίζοντας πως οι υπάρχουσες κοινωνικές νόρμες χρειάζονται επαναπροσδιορισμό και η υποτιθέμενη εξέλιξη θα επέλθει μόνο αν βάλουμε τέλος στη συναισθηματική έκπτωση που μας απειλεί και πρός μεγάλη απογοήτευση, δυστυχώς όχι όλων, οι απόψεις του είναι σχετικές ακόμη και σήμερα, στον 21ου αιώνα, καθιστόντας τις ποητικές πρόζες, τα ποιήματα, τις κριτικές τέχνης και τα δοκίμιά του κληρονομιά παντοτινής σημασίας.

Χριστίνα ΤζεζαΪρι